Een avond over Zwaag

Amsterdam, donderdag 27 november 2025
Spui25, Oude Lutherse Kerk

Presentatie van ZWAAG. De zeven levens van Joost Zwagerman. 
De biografie door Maria Vlaar (1964).


Miezerig weer, maar het is niet zo koud. De inloop is vanaf half acht 
en dat haal ik precies na het nemen van de trein van 18:33. 
Bij binnenkomst zie ik Onno Blom al met een microfoontje aan zijn hoofd 
staan. Weer Onno Blom, die is ook overal. Rechts staan tafels met 
exemplaren van Zwaag met medewerkers van Boekhandel Athenaeum.

Ik zoek een plekje in het midden op de vierde rij van voren. Tussen 
mij en de eerstvolgende persoon is nog een vrije plek. Ik zie bekende 
gezichten. Zoals Oek de Jong, met zijn markante hoofd, zijn vrouw 
Jeanne. Dirk van Weelden, een klein mannetje. Geerten Meijsing komt 
aanlopen met een jongere man (broer?) en gaat midden op de rij voor 
mij zitten. Christiaan Weijts meer naar voren.

De man naast mij had een stoel tussen ons vrijgehouden, maar volgens 
hem komt Ronald niet meer. Hij komt daarom naast mij zitten en geeft 
een hand. Stelt zich voor als Jean-Marc. Ik had hem wel herkend. 
Waarvan? Hij zegt zelf snel: Historische boeken over Johan de Witt 
(Dordrecht 1625 – Den Haag 1672). 
Maar ik begin te grijnzen en zeg: Wie is de mol? Maar waar hij 
natuurlijk het meest van bekend is, dat is zijn werk als tekenaar 
van Fokke & Sukke!

We voeren een geanimeerd gesprek en wisselen in korte tijd veel 
informatie uit. 
Jean-Marc heeft destijds vrijwillig Wie is de mol? (2018) verlaten 
omdat hij niet hield van het bedrieglijke gedrag. Het jubileumseizoen 
wordt op dit moment uitgezonden, maar hij kijkt niet meer. Vanuit 
zijn jaar doet Loes Haverkort nu mee. Vroeger keek hij met zijn 
gezin.

Hij wil de mensen op de voorste rij begroeten, maar omdat Jessica 
Durlacher (1964) daar zit gaat hij niet. Want het zou wat vreemd zijn 
wanneer hij met de anderen spreekt en haar zou negeren. Ik begrijp 
dat direct, want ik ben zelf ook geen liefhebber van Jessica. Verder 
zitten daar Maaike Pereboom (1978), de vriendin van Joost Zwagerman 
die zwanger was toen hij overleed. En Joost Nijsen (1958),haar veel 
oudere partner.

Maaike: ‘Max was 8 maanden oud toen Joost in zijn leven kwam, dus 
voor hem is hij gewoon z’n vader’.

Jean-Marc bewonderde Geerten Meijsing vroeger, maar na zijn studie 
Nederlands vormde hij zelf een jongere generatie en nam daarmee 
afstand. Ik vertel dat ik een groot liefhebber ben van het werk van 
Geerten.

Er is een tentoonstelling over De Witt in het Dordrechts Museum. 
Jean-Marc was daar vorige week dinsdag nog.
Ik vertel hem over recente bezoeken aan Dordrecht en diners in het 
Indonesisch restaurant Mulia. Het leuke is dat hij vorige week met 
vrienden bij dat restaurant heeft gegeten, met ‘die oude trillende 
man’. Er leek volgens hem niks anders open te zijn.
De tentoonstelling De wereld van Johan de Witt over het leven van de 
beroemde politicus en kunstenaar Johan de Witt is nog tot en met 
7 december.
 
De Ronald die niet komt, blijkt Ronald Giphart te zijn. Die houdt 
volgens Jean-Marc niet van feestelijke bijeenkomsten. Giphart was 
onlangs in het nieuws, hij gaat op de radio De Taalstaat van Frits 
Spits overnemen. Hij vertelt verder over zijn broer die ook in de 
automatisering werkt en zijn zoon die lang over zijn master heeft 
gedaan en nu moet concurreren met pas afgestudeerde meiden.

Allereerst een gedicht voorgedragen door Thom Hoffman. Hij heeft een 
grijs baardje. Begeleid door iets te luide muziek. Later blijkt dat 
hij zelf de muziek heeft uitgezocht.

Onno Blom neemt het woord en interviewt na een introductie Maria Vlaar. 
Veel beter dan onlangs in Rotterdam bij de biografie van Michael Zeeman, 
waar vooral anekdotes werden opgehaald. Joost Zwagerman (1963 – 2015, 
bijna 52 jaar, zo oud als ik nu ben) geeft aanleiding voor een veel 
serieuzer gesprek. Vlaar heeft geen chronologische biografie geschreven 
maar is aan de slag gegaan op basis van onderwerpen. Ze is daarbij 
geïnspireerd door de biografie van Virginia Woolf door Hermione Lee. 
Joost is nooit de grote romanschrijver geworden die hij had willen 
zijn. Er zit veel tragiek in zijn levensverhaal, maar hij kon schater-
lachen en had een tomeloze energie.

Na het opvallend goede interview een prachtige muziekvideo van Wende 
Snijders:
https://www.youtube.com/watch?v=pAsUQGnRCtM


De tekst voor het lied is geschreven door Joost Zwagerman, het basis-
materiaal verscheen onder de titel Voor alles bang geweest in zijn 
bundel Voor alles uit 2014. Zwagerman maakte destijds Snijders attent 
op dit gedicht, dat volgens hem wel geschikt zou zijn voor een lied. 
Snijders nam het voorstel aan, maar deed er in eerste instantie niets 
mee. Toen Zwagerman in 2015 een einde aan zijn leven maakte, herinnerde 
Snijders zich dat zij nog de ruwe tekst had. Ze ging aan het werk, 
waarbij het haar opviel, dat Zwagerman de tekst zo had geschreven dat 
er redelijk eenvoudig een lied van gemaakt kon worden. Ze gaf later 
toe dat ze vaker teksten van dichters ontving, maar dat door het 
metrum muziek erbij schrijven niet altijd meeviel. Snijders moest ook 
hier nog wat snijden in de tekst. Ze kwam met een minimalistische 
begeleiding, die zowel op toetsinstrumenten (esoterische klanken) als 
op gitaar speelbaar is. De tekst geeft Zwagermans angst voor alles 
weer (behalve voor "jou"), een toestand die vaker optreedt bij 
depressies, een ziekte waaraan Zwagerman leed.
(Bron: Wikipedia)


Maria Vlaar gaat vervolgens Joost zijn vriend Pieter Boskma (1956) 
interviewen. Boskma haalt aan dat Joost zijn adviezen niet overnam.

Thom Hofmann komt weer tussendoor met een gedicht van Zwagerman, nu 
beter te verstaan door iets zachtere muziek.

Jessica Durlacher schuift aan, Pieter blijft zitten. Ik luister maar 
half naar Durlacher, want al in haar toon hoor ik veel te veel ego. 
Ondertussen kan ik op mijn telefoon enkele aantekeningen maken. 
De volgende spreker is Pieter Bijwaard (1955) over kunst, een beetje 
een droog verhaal.

Nog twee gedichten voorgedragen door Thom. Dan worden vijf eerste 
exemplaren aan vijf vrienden van Joost uitgereikt: Jessica Durlacher, 
Koos Dalstra (1950), Harald Vlugt (1957), Pieter Bijwaard en Pieter 
Boskma.

Daarna het Dankwoord van Maria Vlaar, ze noemt onder anderen: Aleid 
Truijens (1955), Tom Rooduijn, Jean-Marc van Tol (1967) en medewerker 
van het Literatuurmuseum waar Zwagerman zijn archief in 42 dozen is 
opgeslagen. En Lisa Vendrik die deze avond heeft georganiseerd.

Onno Blom vat de avond samen met enkele uitspraken en kernwoorden die 
tijdens de avond naar voren zijn gebracht.

Oek de Jong is halverwege de avond even van zijn plaats gegaan. Arie 
Storm is de eerst die na afloop opstaat en richting de hal loopt, maar 
hij komt terug om een exemplaar te laten signeren. Ik twijfel: is het 
wel Arie Storm? Wat ziet die er onverzorgd uit. Matthijs van Nieuwkerk 
heb ik niet gezien, of hij zat achterin en heb ik gemist doordat ik 
druk in gesprek was met Jean-Marc.

Achterin een klassieke zaal met een bar is een borrel. Ik neem een
glas fris en bewonder het gebouw. Maar heb geen zin om nog lang te 
blijven, want ik ben nog een uur onderweg om weer thuis te komen. 
Bij de uitgang krijgen bezoekers het gedicht “Zeven Joosten” mee. 

Gelukkig hoef ik niet lang op een trein te wachten.

Johan (3 december 2025)