Aan de rand van de wereld: MICHEL HOUELLEBECQ Martin de Haan Michel Houellebecq is een veelbesproken schrijver en filosoof, zowel lovend, kritisch als controversieel. Ik heb vooralsnog alleen Elementaire Deeltjes (in 1989 in vertaling verschenen) gelezen. Ik dacht dat ik er een eigen index van heb gemaakt, maar die staat mogelijk op een externe harde schijf. Eerst even uit het hoofd, het is misschien een jaar geleden dat ik ED las. In de weken daarna realiseerde ik me steeds meer dat het een zeer rijk boek is. Door de veelomvattende inhoud, er komt nogal wat aan bod. Zowel geschiedenis vanaf de jaren vijftig en maat- schappij worden beschreven aan de hand van twee halfbroers. Het gaat in wezen mis doordat de moeder hen jong verlaat en haar eigen leven belangrijker vindt. Wat Houellebecq doet is deze twee broers interessant maken, hoewel ze soms afstotende dingen doen zijn. Er komt nogal wat aan bod, zoals sektes, vrije liefde, kanker en uiteindelijk een visie op de mensheid in de toekomst. Nu is er een Duitse verfilming van het boek (Elementarteilchen uit 2006) waar vooral de broers en relaties worden uitgelicht en de filosofie en geschiedenis nauwelijks aan bod komen. De film is daar- door een mager aftreksel. Maar toch wel de moeite waard om te zien door de goede acteurs. Vertaler Martin de Haan heeft een boekje van bijna tweehonderd pagina’s samengesteld met essays over Houellebecq met citaten uit mails en de rol die De Haan op zich heeft genomen om Houellebecq in de lage landen te ‘representeren’. p.25 de wereld waarin wij leven bestaat toch voor het grootste deel uit teksten en meningen over die wereld. p.27 Platform, sommigen lazen de roman als een (lovenswaardige) veroordeling van sekstoerisme en anderen als een (schandelijke) verdediging p.28 Ik hou van overdrijvingen en boude stellingen p.33 dat de georganiseerde seksreizen die H als toekomstfictie beschreef, inmiddels allang bestaan. p.36 Ik geloof niet in de theorie dat je pas echt volwassen wordt als je ouders sterven; echt volwassen word je nooit. p.41 Zijn boeken zijn ‘maatschappijkritisch’. p.44 Met klinische precisie hanteert de romancier het ontleedmes om alle mogelijk illusies over individualiteit, persoonlijkheid en mense- lijke waardigheid aan flarden te snijden, en wat overblijft is een sadistisch universum waarin voor idealen geen plaats is. p.47 Houellebecq staat niet buiten de maatschappij die hij beschrijft, hij wordt blootgesteld aan precies dezelfde tegenstijdigheden als zijn personages. p.49 bijna geen enkele liefdesrelatie in geen enkel boek van H houdt stand. p.55 Aan vrouwenborsten geen gebrek in Elementaire deeltjes, al zijn de poesjes verreweg in de meerderheid p.62 De seksuele bevrijding leidde tot de vernietiging van die tussen- gemeenschappen, de laatste buffers tussen het individu en de markt. p.69 Een film maken met zo’n enorme historische en thematische span- wijdte is sowieso al haast een onmogelijke opgave. p.79 de vrijheid die we als individu menen te hebben is een illusie. p.88 een toekomst waarin voor humor en ironie geen plaats meer is [..] toekomstmens een saai en humorloos wezen p.94 Al mijn boeken eindigen met een situatie waarin de hoofdpersoon alleen is. p.103 Rokus Hofstede, de levensgezel van kunstenares Ilse Joliet en tevens mijn jarenlange vertaalkompaan p.124 waarom hij zich net als Macron noch links, noch rechts zegt te voelen. p.130 de romancier H. is geen vrouwenhater, maar een mannenhater. p.131 Mensen die H. als een cynicus of een nihilist zien, lezen niet goed, of in elk geval te eenzijdig. p.132 Mannen dienen eigenlijk nergens toe. p.136 Hoe vernuftig H. weer speelt met stilistische en ideologische ambiguïteit. p.138 stellingnamen van extreemrechtse beweging met haar zucht naar traditionele waarden wezenlijk aansluiten bij alles waar de islam als godsdienst voor staat. p.143 zelf net voor de derde keer getrouwde M.H. p.146 halfbroers [..] de hunkerende versus de afstandelijke p.152 samenleving [..] als bindmiddel een vorm van religie nodig om niet als los zand uiteen te vallen. p.156 Vernietigen is in zekere zin een omgekeerde H-roman en daardoor een van de interessantste. p.157 Hij is een literaire en zelf buitenliteraire superster p.158 continuïteitsfoutjes [..] p.166 H en zijn echtgenote laten zich in Parijs filmen terwijl ze seks hebben met een jonge Nederlandse vrouw [..] schrikken zich rot van het getekende contract [..] dat de filmer toestemming geeft om ook de [..] beelden [..] openbaar te maken. Waarom noemt De Haan de betrokken mensen bij het Kiriak-incident niet bij naam en toenaam? p.167 Mijn eerste indruk is eerder dat de Amsterdamse filmmaker H juist heeft willen strikken omdat hij grote bewondering voor hem had. p.168 wat in de privésfeer gebeurt moet binnen de privésfeer blijven. p.182 Toen ik een baby was heeft mijn moeder me niet genoeg gewiegd, gestreeld, liefkozend toegesproken; ze is simpelweg niet teder genoeg geweest; dat is alles, en dat verklaart de rest, en zo ongeveer mijn hele persoonlijkheid, de pijnlijkste zones ervan in ieder geval. Ik weet het nu: tot mijn dood zal ik een verwaarloosd klein kind zijn, krijsend van angst en kou, hunkerend naar aanrakingen. p.190 Hoe het ook zij, toen ik opstond om weg te gaan met mijn zoon wist ik dat ik mijn moeder nooit meer zou terugzien; en ik was daar dolblij om. Johan (2 april 2026)